Сырға толы жылдар...

Сырға толы жылдар...

фото: Әбілхан Қастеев атындағы Ұлттық өнер музейі

2026 жылғы 27 қарашада сағат 16:00-де Әбілхан Қастеев атындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық өнер музейінде көрнекті қазақстандық суретші, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері Мұхит Ғалымұлы Калимовтың шығармашылығына арналған «Сырға толы жылдар...» атты көрменің ашылуы өтеді, деп хабарлайды "Сапалы Қазақстан" порталы.

Қазақстанның бейнелеу өнері тарихында ұлттық тарихи жадыны, адам болмысын және қоғам тынысын көркемдік тілмен бейнелеген суретшілердің орны ерекше. Солардың қатарында кескіндеме өнеріне өзіндік қолтаңбасын қалдырған, бірнеше буын суретшілердің кәсіби қалыптасуына ықпал еткен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнер қайраткері, профессор Мұхит Ғалымұлы Калимовтың есімі айрықша аталады.

«Сырға толы жылдар…» атты көрме – суретшінің шығармашылық мұрасын зерделеуге, оның ұлттық мәдениет пен кәсіби кескіндеме өнерінің дамуына қосқан үлесін бағалауға арналған мәдени жоба. Көрме атауы суретшінің ғұмыр жолында жинақталған өмірлік тәжірибені, тарихи кезеңдердің көркемдік шежіресін және адам жанының терең қатпарларын бейнелейтін шығармашылық ізденістерді астастырады. Әрбір туынды – өз дәуірінің тынысын танытатын, адам тағдыры мен уақыт байланысын ашатын сырлы көркем әңгіме.

Мұхит Ғалымұлы Калимов 1931 жылғы 5 мамырда Атырау өңірінде дүниеге келген. 

Балалық шағы соғыс жылдарының ауыртпалығымен тұспа-тұс келіп, ерте жастан өмірдің қиындықтарын бастан өткерді. Балалар үйінде тәрбиеленген жас Мұхиттың бойындағы сурет өнеріне деген құштарлық оның өмірлік бағытын айқындады. Қағаз бен қарындашты серік еткен талапты жас қолайсыз жағдайларға қарамастан, өз арманына адал болып, кәсіби суретші атануға ұмтылды.

Алғашқы еңбек жолын өндірістік кәсіптен бастағанымен, өнерге деген ішкі талпынысы оны Алматыға жетеледі. Ол Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесінде білім алып, кейін Ленинградтағы И.Е. Репин атындағы кескіндеме, мүсін және сәулет институтында кәсіби шеберлігін шыңдады. Академиялық ортада алған білімі мен көркемдік ізденісі оның шығармашылық дүниетанымының қалыптасуына негіз болды.

1965 жылдан Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі болған Мұхит Калимов 1989 жылы Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнер қайраткері атағына ие болды. 1996 жылы Исатай Тайманов пен Махамбет Өтемісұлының тарихи бейнелерін көркемдік тұрғыдан сомдағаны үшін Махамбет атындағы сыйлықтың лауреаты атанды.

Мұхит Калимов шығармашылығының маңызды бағыттарының бірі – тарихи тақырып пен ұлттық тұлғалар бейнесін кескіндеме арқылы жаңғырту. Оның «Исатай – Махамбет», «Сырым Датов», «Құрманғазы», «Дина», «Мұрат Мөңкеұлы», «Сәкен Сейфуллин», «Абылай хан», «Билер және Абылай хан» секілді туындылары қазақ тарихының әр кезеңіне, елдік идеяға және рухани құндылықтарға назар аудартады.

Суретші үшін тарихи тұлғаның бейнесін жасау – сыртқы келбетті кескіндеумен шектелмейтін күрделі міндет. Мұнда кейіпкердің дәуірмен байланысын, мінезін, ішкі қуатын және халық жадындағы орнын көркемдік шешім арқылы жеткізу маңызды. Калимов туындыларының тарихи-танымдық мәні де осыдан көрінеді: олар көрерменді өткенге көз жүгіртіп қана қоймай, ұлттық тарихтың бүгінгі қоғам үшін де маңызын түсінуге жетелейді.

Суретшінің шығармашылық мұрасы тарихи композициялармен қатар еңбек тақырыбын, күнделікті өмірді, тұлғалық портреттерді және табиғат көріністерін қамтиды. Ұсынылып отырған жұмыстар тізімінен оның тақырыптық ауқымының кеңдігін, адам өмірін әр қырынан бейнелеуге ұмтылғанын байқауға болады.

Көрмеге ұсынылған Мұхит Калимовтың шығармалары еңбек, отбасы, тарихи жады және ұлттық мәдениет тақырыптарын өзара сабақтастырады. Мәселен, «Теміржолшы» (1966) туындысы адал еңбектің қадірін айшықтаса, «Әкемнің жастық шағы» (1968) отбасылық естелік пен ұрпақтар  сабақтастығын бейнелейді. Ал «Ленинградтық өрендерім менің» (1983) патриоттық сезім мен халықтар бірлігін дәріптеп, «Композитор Ахмет Жұбановтың портреті» (1978) ұлттық музыка өнерінің көрнекті тұлғасын таныту арқылы қазақ мәдениетінің рухани байлығын ашады. Аталған туындылар Алматы қаласындағы Әбілхан Қастеев атындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық өнер музейінің қорында сақтаулы.

Бұл жұмыстардың тақырыптық айырмашылықтарына қарамастан, олардың басын біріктіретін ортақ арқау бар. Ол – адамға, оның еңбегіне, тағдырына және қоғам алдындағы орнына назар аудару. Калимов шығармаларында жеке тұлға мен тарихи кезеңді бір-бірінен бөліп қарастыру қиын: адам бейнесі арқылы дәуір тынысы ашылып, дәуір шындығы арқылы тұлғаның маңызы айқындалады.

Мұхит Калимовтың шығармашылық жолы кәсіби кескіндеменің академиялық дәстүрлерімен тығыз байланысты. Оның білім алған ортасы, ұстаздық қызметі және композиция саласындағы тәжірибесі суретшінің бейнелеу өнеріне жүйелі көзқараспен қарағанын көрсетеді. Кенеп пен майлы бояуды қолдана отырып, ол тарихи композиция, тақырыптық картина және портрет жанрларында еңбек етті.

Фото: Әбілхан Қастеев атындағы ҚР Ұлттық өнер музейі

 Суретшінің туындыларының бірқатары Қазақстан музейлерінде сақтаулы. Оның шығармалары республикалық және халықаралық көрмелерде ұсынылып, Швейцария, Австрия және Венгрияда да таныстырылған. Мұндай көрме тәжірибесі қазақстандық бейнелеу өнерін халықаралық мәдени кеңістікте танытуға мүмкіндік берді.

Мұхит Калимовтың мұрасын зерттеу мен таныстыруда оның шығармаларын тарихи-көркемдік контексте қарастырудың маңызы зор. Бір жағынан, туындылар белгілі бір дәуірдің көркемдік ерекшеліктерін танытса, екінші жағынан, олар қазақ қоғамының тарихи тұлғаларға, еңбекке, отбасыға және мәдениетке қатысты түсініктерін бейнелейді. Сондықтан суретшінің еңбектері өнертанушылық зерттеулер үшін де, өлкетану мен мәдени мұраны насихаттау бағыттары үшін де құнды материал болып саналады.

Мұхит Калимовтың шығармашылық жолы көркем туындылар жасаумен ғана шектелмей, жас ұрпаққа өнер білімін үйрету ісімен де тығыз байланысты. 1985 жылы Алматы театр-көркемсурет институтында (қазіргі Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы) қызметін жалғастырған суретші кескіндеме кафедрасын басқарып, кейін профессор ретінде студенттерге дәріс берді. Ол болашақ суретшілерге кескіндеме, сурет және композиция пәндерінен тәлім беріп, олардың кәсіби шеберлігі мен көркемдік дүниетанымының қалыптасуына үлес қосты. Ұстаздық қызметі арқылы Мұхит Калимов академиялық кескіндеме дәстүрлерінің жалғасуына және ұлттық бейнелеу өнерінің жаңа буынының қалыптасуына ықпал етті. Оның шәкірттеріне қалдырған өнегесі мен шығармашылық мұрасы – суретші ғұмырының өнер арқылы жалғасқан жарқын көрінісі.

Шәкірт тәрбиелеу – өнердегі көзге бірден көріне бермейтін, алайда ұзақ мерзімді ықпалы бар еңбек. Суретшінің тәлімін алған азаматтардың Қазақстанның әр өңірінде шығармашылық қызмет атқаруы оның ұстаздық мұрасының жалғасып келе жатқанын көрсетеді.

2002 жылы туған өңірінде көрмесін ашып, көп ұзамай өмірден өткен Мұхит Калимовтың есімі Атырау жұртшылығы үшін де қымбат. Оның құрметіне туған өлкесінде көше атауы беріліп, шығармашылық мұрасы кейінгі мәдени бастамаларға арқау болды. 2019 жылы Астанада өткен «Калимовтар әулеті» көрмесі де суретшінің көркемдік дәстүрінің отбасылық және ұрпақтық жалғасын танытқан маңызды оқиғалардың бірі болды.

Сырға толы жылдар – өнермен өрілген ғұмыр

Мұхит Калимовтың шығармашылық мұрасы – тарихи жадыны, еңбек құндылығын, тұлғалық болмысты және ұлттық мәдениетті тоғыстырған көркемдік әлем. Оның шығармалары өткен дәуірдің көріністерін сақтап қана қоймай, бүгінгі көрерменді де адам мен қоғам, тарих пен қазіргі заман, жеке тағдыр мен ұлттық сана арасындағы байланысты ой елегінен өткізуге шақырады.

«Сырға толы жылдар... » көрмесі – суретшінің өмірі мен шығармашылығына тағзым етіп қана қоймай, оның өнер арқылы өрілген ғұмырын, уақытпен бірге тереңдеген көркемдік ізденістерін және кейінгі ұрпаққа қалдырған рухани мұрасын танытатын мәдени кеңістік. Мұнда әрбір картина – белгілі бір кезеңнің көркем куәлігі, әрбір бейне – адам  тағдырының көрінісі, ал әрбір тақырып – өткен мен бүгінді жалғаған рухани көпір.

Мұхит Калимовтың туындылары көрерменді уақыт қойнауына жетелеп, тарихты өнер тілімен тануға мүмкіндік береді. Суретшінің өзі өмірден өтсе де, оның шығармалары мен шәкірттеріне қалдырған өнегесі ұлттық мәдениеттің ажырамас бөлігі ретінде өмір сүре береді. Өйткені жылдар сырын сақтаған өнердің ғұмыры уақытпен өлшенбейді.

 

 

Кураторы: Гүлденай Мұхтарқызы Бекбаулиева

Көрменің өту мерзімі: 27 қараша – 31 желтоқсан, 2026 ж.

Жұмыс уақыты: 10-00 – 18-00

Демалыс күні: дүйсенбі

Подписывайтесь на наши соцсети и будьте в курсе всех событий!

Читайте также

Подписаться
Комментарии
Чтобы оставить комментарий зарегистрируйтесь или войдите