Қазақстанда ерлі-зайыптылар айырылысқанда олардың төлеп отырған ипотекасы мен қарыздары бөліске салынады. Қазақстанның отбасылық құқығындағы негізгі қағида қарапайым: некеде жиналған мүліктің бәрі ортақ болып саналады. Бұл норма "Неке және отбасы туралы" кодексінің 33-бабында бекітілген. Ипотекаға алынған баспана да осы қағидаға бағынады.
Ерлі-зайыпты некені бұзып, бөлу кезінде пәтердің өзі ғана емес, ипотеканың өтелмеген қарызы да ескеріледі. Яғни, мүлікті өзіне қалдырып, оған қатысты қарыздан бас тарту мүмкін емес.
Қандай жағдайда пәтер бөлінбейді?
Ипотекаға алынған баспана мына жағдайларда ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі болып саналмауы мүмкін:
- Пәтер некеге дейін сатып алынған болса, ал неке кезінде тек бұрын рәсімделген несие өтелсе;
- Пәтер ерлі-зайыптылардың біріне мұраға немесе сыйға берілсе;
- Тараптар пәтерді ортақ меншіктен шығаратын неке шартын жасаса;
- Бастапқы жарна ерлі-зайыптылардың бірінің некеге дейінгі жеке қаражатынан төленсе.
Ипотека ерлі-зайыптының бірінің атына рәсімделгені пәтер тек соған тиесілі дегенді білдірмейді. Дауды қараған кезде сот мүліктің қашан сатып алынғанын және қандай қаражатқа алынғанын ескереді.
Ипотеканы бөлудің төрт заңды жолы бар
Аталғандардың қай нұсқаның тиімді болатыны ерлі-зайыптылардың қаржылық жағдайына және өзара келісімге келу мүмкіндігіне байланысты.
- Ерлі-зайыптылардың бірі екіншісінің үлесін сатып алады. Бұл жағдайда пәтер бір адамның меншігінде қалады. Алайда екінші жұбайдың үлесі үшін өтемақы төлеуге жеткілікті қаражат қажет. Сонымен қатар, ипотека шартын өзгерту үшін банктің келісімі керек болуы мүмкін.
- Екінші жол – пәтерді сату. Сатудан түскен қаражаттың бір бөлігі ипотеканың қалған қарызын өтеуге жұмсалады. Қарыз өтелгеннен кейін қалған ақша ерлі-зайыптылардың келісіміне немесе заңда белгіленген үлестеріне сәйкес бөлінеді. Бұл жағдайда олар баспанадан айырылуы мүмкін, әрі мәміле жасау үшін банктің келісімі қажет.
- Үшінші жол – ипотеканы бірлесіп төлеуді жалғастыру. Ерлі-зайыптылар пәтерді сатпай, несие төлемдерін бірге өтей алады. Бұл бірден ірі қаражат жұмсауды қажет етпейді. Алайда төлем мерзімін өткізіп алу немесе тараптар арасында келіспеушілік туындау қаупі бар. Егер екеуі де несие шарты бойынша қарыз алушы болса, олардың банк алдындағы міндеттемелері шарт өзгертілмейінше сақталады.
- Төртінші жол – нотариус арқылы келісім жасау. Ерлі-зайыптылар пәтерді бөлу, өтемақы төлеу және ипотеканы өтеу тәртібін өзара келісіп, оны нотариалды түрде рәсімдей алады. Бұл сотқа жүгінбей шешім табуға мүмкіндік береді. Бірақ екі тараптың да келісімі қажет, ал келісім ипотека шартына әсер етсе, банктің де келісімі талап етілуі мүмкін.
Ипотека некеге дейін алынса, қалай болады?
Мұндай жағдайда пәтер, әдетте, ипотеканы рәсімдеген адамның жеке меншігі болып саналады. Екінші адамның пәтердің өзіне үлес талап етуге құқығы болмауы мүмкін.
Алайда ерлі-зайыптылар некеде тұрған кезде ипотека ортақ отбасылық қаражат есебінен төленсе, екінші жұбай сол кезеңде төленген соманың өз үлесіне сәйкес өтемақы талап ете алады. Мұндай талаптың негізділігі нақты жағдайға байланысты бағаланады.
Осы тұста заңгер ипотека төлемдеріне қатысты банк үзінділерін, түбіртектерді және басқа да төлем құжаттарын сақтап қойған жөн. Олар сотта төлемдердің қандай қаражат есебінен жасалғанын дәлелдеуге көмектеседі.
Банктің келісімін ескеру керек пе?
Ажырасқан кезде ерлі-зайыптылар пәтерді сот арқылы бөліп, мәселе шешілді деп ойлауы мүмкін. Алайда банктің ерлі-зайыптылардың пәтерді бөлу туралы өзара келісіміне немесе сот шешіміне тікелей қатысы жоқ. Сондықтан соттың пәтерді бөлу туралы шешімі ипотека шартын автоматты түрде өзгертпейді.
ҚР Азаматтық кодексінің 348-бабына сәйкес, қарызды басқа адамға аудару үшін кредитордың, яғни банктің келісімі қажет.
Банктің келісімінсіз:
- Ипотеканы бір жұбайдың атына қайта рәсімдеу мүмкін болмауы мүмкін;
- Сот шешімі банкті қарыз алушыны өзгертуге міндеттемейді;
- Несие шарты бойынша жауапты болып қалған адамдардың міндеттемелері сақталады.
Заңгер ажырасуға өтініш бермей тұрып, банкке хабарласып, ипотеканы қайта рәсімдеу немесе қайта қаржыландыру шарттарын анықтап алған жөн. Halyk Bank, Kaspi Bank және Отбасы банк сияқты қаржы ұйымдарынан мұндай жағдайда қандай мүмкіндіктер бар екенін сұрауға болады.
Ажырасу кезінде қарыз міндеттемелері қалай бөлінеді?
Ерлі-зайыптылардың қарыз міндеттемелеріне некеде тұрған кезде пайда болған қаржылық міндеттемелер жатады. Оларға мыналар кіруі мүмкін:
- Отбасының қажеттіліктеріне алынған кредиттер мен қарыздар;
- Тұрғын үй сатып алуға рәсімделген ипотека;
- Тұтынушылық кредиттер;
- Қолхат арқылы немесе басқа адамдардан алынған қарыздар.
Алайда ажырасқан кезде барлық қарыз автоматты түрде екіге бөлінбейді. Сот қарыздың ортақ немесе жеке міндеттеме екенін анықтайды. Бұл ретте ақшаның қандай мақсатта алынғаны және отбасының қажеттілігіне жұмсалған не жұмсалмағаны ескеріледі.
Заңгердің айтуынша, ерлі-зайыптылар ажырасқанда бірінің атына рәсімделген қарызды екіншісі міндетті түрде төлеуге тиіс емес. Ең бастысы — ақшаның не үшін алынғаны және қайда жұмсалғаны. Қарыздың некеде алынғаны ғана оны ортақ деп тануға жеткіліксіз. Оның отбасының қажеттіліктеріне жұмсалғанын дәлелдеу маңызды.
Сондай-ақ сот қарызды ерлі-зайыптылар арасында ортақ деп таныса да, бұл банктің алдындағы міндеттемелер автоматты түрде өзгереді деген сөз емес. Мысалы, кредит әйелінің атына рәсімделсе, банк шарт өзгермейінше төлемді одан талап ете алады.
Төмендегілер – ортақ қарыздар:
- Тұрғын үй, автокөлік немесе тұрмыстық техника сатып алуға алынған кредиттер;
- Медициналық қызметтер мен білім алу ақысын төлеуге алынған қарыздар;
- Отбасының материалдық жағдайын жақсартуға жұмсалған басқа да қарыздар.
Ал жеке қарыздарға мынадай міндеттемелер жатады:
- Некеге дейін алынған қарыздар;
- Ерлі-зайыптылардың біреуі тек өзінің жеке қажеттілігі үшін алған кредиттер;
- Отбасының материалдық жағдайына пайда әкелмеген қарыздар.
Мысалы, некеге дейін сатып алынған мүлікке байланысты қарыз немесе жұбайлардың бірінің жеке қызығушылықтары мен хоббиіне жұмсалған ақша жеке міндеттеме болып саналуы мүмкін. Мұндай қарыздар, әдетте, оны алған адамның жауапкершілігінде қалады.Қарыз міндеттемелері сот арқылы қалай бөлінеді?
Ажырасу кезінде қарыздарды бөлу қағидалары
Сот қарыздарды бөлу кезінде олардың ортақ немесе жеке міндеттеме екенін анықтайды. Ортақ қарыздарды бөлу кезінде ерлі-зайыптылардың ортақ мүліктегі үлестері ескерілуі мүмкін. Ал жеке қарыздар, әдетте, оны алған жұбайдың жауапкершілігінде қалады.
Қарызды мүліктегі үлеске қарай бөлу
Егер ерлі-зайыптылар ортақ мүлікті бөліссе, ортақ қарыздарды бөлу кезінде олардың мүліктегі үлестері ескерілуі мүмкін. Мысалы, жұбайлардың бірі ортақ мүліктің 70 пайызын алса, бұл оның ортақ қарыздың да 70 пайызын міндетті түрде төлейтінін білдірмейді. Қарызды бөлу тәртібі нақты жағдайға және заң талаптарына байланысты шешіледі.
Әр жұбайдың табысын ескеру
Сот дауды қарау кезінде ерлі-зайыптылардың қаржылық жағдайын және басқа да маңызды мән-жайларды ескеруі мүмкін. Алайда табыстың мөлшері қарызды бөлу үлесін автоматты түрде анықтамайды.
Қарыздың отбасы қажетіне жұмсалғанын қалай дәлелдеуге болады?
Тұтынушылық кредиттің отбасы қажетіне алынғанын дәлелдеу үшін ақшаның қандай мақсатқа жұмсалғанын растайтын құжаттарды ұсыну қажет. Мысалы, үйді жөндеуге, медициналық қызметтерге немесе балалардың оқуына төленген ақшаның түбіртектері, чектер мен басқа да төлем құжаттары дәлел бола алады.
Егер ерлі-зайыптылардың бірі екіншісінің келісімінсіз кредит алып, ақшаны тек жеке қажетіне жұмсаса, сот бұл қарызды жеке міндеттеме деп тануы мүмкін. Ал егер ақша отбасының қажетіне жұмсалса, қарыз ортақ деп танылуы ықтимал.
Жеке адамдардан қолхат арқылы алынған қарыздар да отбасының қажетіне жұмсалғаны дәлелденсе, ортақ қарыз деп танылуы мүмкін. Ол үшін ақшаның қандай мақсатқа пайдаланылғанын растайтын дәлелдер қажет.
Ажырасқаннан кейін қарызды өтеу шарттары келісімде немесе сот шешімінде нақты көрсетілгеніне көз жеткізіңіз. Екінші тараптың өз міндеттемелерін орындауын қадағалаған дұрыс. Сондай-ақ несие тарихыңызды үнемі тексеріп отырған абзал.
Бұған дейін, қазақстандықтардың ипотека мен несие алуы қиындай түсетіні туралы жазған едік. Қазақстанда әрбір қарыз алушы үшін несиенің ең жоғары сомасы шектелмек. Жаңа лимит адамның ресми табысына байланысты болады.
https://stan.kz/
