Дүниежүзілік сапа күні – сапалы өнім өндіру мен қызмет көрсетуді ғана емес, қоғам өмірінің барлық саласындағы сапа мәселесін саралауға мүмкіндік беретін маңызды дата. Осы тұрғыдан алғанда, білім сапасы – кез келген мемлекеттің стратегиялық дамуын айқындайтын негізгі көрсеткіштердің бірі. Өйткені бүгінгі мектеп партасында отырған жас ұрпақтың білімі мен қабілеті ертеңгі ел экономикасының, ғылымының және қоғамдық санасының деңгейіне тікелей әсер етеді.
Қазақстанда соңғы жылдары білім беру жүйесін жаңғыртуға бағытталған бірқатар бастама жүзеге асырылып келеді. Мектеп инфрақұрылымын жақсарту, жаңа білім ордаларын салу, педагогтердің біліктілігін арттыру, оқу бағдарламаларын жетілдіру және цифрлық технологияларды енгізу – осы бағыттағы маңызды қадамдар. Әсіресе, ауыл мен қала мектептері арасындағы білім алу мүмкіндіктерін жақындастыру, оқушыға сапалы білімге қолжетімді жағдай жасау мәселесіне басымдық беріліп отыр. Дегенмен білім сапасын тек мектеп ғимаратының жаңаруымен немесе заманауи құрал-жабдықтардың көбеюімен өлшеу жеткіліксіз. Ең бастысы – оқушының алған білімін өмірде қолдана алуы, өздігінен ізденуі, ақпаратты сараптап, сыни тұрғыдан ойлай білуі.
Халықаралық зерттеулер де осы мәселенің өзектілігін көрсетеді. Мәселен, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының PISA-2022 зерттеуінде қазақстандық оқушылар математикадан 425, жаратылыстану бағытында 423, ал оқу сауаттылығы бойынша 386 балл жинаған. Бұл көрсеткіштер білім беру жүйесінде белгілі бір нәтижелер бар екенін аңғартқанымен, халықаралық орташа деңгеймен салыстырғанда, әсіресе мәтінді түсіну және оқыған ақпаратты талдау дағдыларын дамыту қажеттігін көрсетеді. Демек, білім сапасын арттыруда оқушының тек пәндік білімін толықтыру емес, функционалдық сауаттылығын қалыптастыру да маңызды орын алуы тиіс.
Білім сапасына әсер ететін тағы бір негізгі фактор – мұғалімнің кәсіби әлеуеті. Заманауи мектепте педагог тек дайын ақпаратты жеткізуші емес, баланың қабілетін ашатын, бағыт-бағдар беретін және ізденіске жетелейтін тұлға болуы қажет. Сонымен қатар ауыл мектептеріндегі кадр тапшылығы, материалдық-техникалық мүмкіндіктердің әркелкілігі, оқу жүктемесі мен білім алушылардың жеке қажеттіліктерін ескеру мәселелері де назардан тыс қалмауы керек. Цифрландыру мен жасанды интеллектіні білім беру үдерісіне енгізу жаңа мүмкіндіктер ашқанымен, технология мұғалімнің орнын алмастырмайтынын ескерген жөн. Ол – сапалы білім беруге көмектесетін құрал ғана.
Білім сапасы – бір министрліктің немесе мектеп басшылығының ғана жауапкершілігі емес. Бұл – мемлекет, педагог, ата-ана және қоғам бірлесе атқаратын ортақ міндет. Сондықтан білім беру нәтижесін бағалағанда оқушылардың тест көрсеткіштерімен қатар, олардың шығармашылық қабілеті, өмірлік дағдылары, кітап оқуға қызығушылығы және алған білімін тәжірибеде пайдалана білуі де ескерілуі тиіс. Сапалы білім – тек жоғары баға немесе үздік аттестат емес, өз бетінше шешім қабылдай алатын, бәсекеге қабілетті, жауапкершілігі жоғары тұлға қалыптастыру. Қазақстанның білім беру жүйесі үшін негізгі меже де осы болуы керек.
