Қазақ үшін той – жай ғана мереке емес. Ол – ағайынның амандығын сұрап, арасы алыстағанның табысатын, үлкеннің батасы мен кішінің қуанышы тоғысатын ерекше кеңістік. Тойдың қадірі дастарқанның молдығымен емес, ондағы айтылған ақ тілек пен көрсетілген сыйластықпен өлшенетін. Бірақ соңғы жылдары осы өлшем өзгеріп бара жатқандай әсер қалдырады.
Бүгінде көпшілік тойдан рухани әсер емес, әлеуметтік желіге лайық әсерлі кадр күтетіндей. Әсем безендірілген залдар, қымбат шоу, жарық пен дыбыс, түрлі ойындар көбейгенімен, тойдың мазмұны байып жатыр деу қиын. Кейде бір кештің ішінде айтылған әзілдер мен ұйымдастырылған ойындарға қарап, бұл отбасылық мереке ме, әлде кез келген көңіл көтеру кеші ме деген ой келеді.
Әрине, заман өзгереді, соған сай тойдың форматы да жаңарады. Жаңашылдықтың өзіне ешкім қарсы емес. Бірақ жаңару ұлттық болмыстан ажырауға себеп болмауы керек. Өкінішке қарай, кейбір жиындарда күлкі үшін адамның намысына тиетін қалжың айту, үлкен мен кішінің арасындағы шекараны бұзу немесе жұртты қалай болса солай күлдіруге тырысу қалыпты құбылысқа айналып барады. Мұндай көріністер бір сәттік көңіл көтергенімен, тойдың қадірін арттырмайды.
Мәселенің бәрін асабаларға артып қою да әділ емес. Себебі тойдың қалай өтетінін ең алдымен сол қуаныштың иелері айқындайды. Егер басты талап – «қалай болса да жұртты күлдіру» болса, нәтиже де соған сай болады. Ал егер отбасы кештің тәрбиелік мәніне, әдеп пен мәдениетке басымдық берсе, жүргізуші де сол деңгейге бейімделеді. Басқаша айтқанда, асаба сұранысқа жұмыс істейді.
Бүгінде қазақ қоғамында «елден қалмау» психологиясы да байқалады. Бірі жасаған дүниені екіншісі қайталайды. Қымбат әртіс шақыру, ерекше шоу ұйымдастыру, әлеуметтік желіде талқыланатын тосын сәт жасау – кейде тойдың негізгі мақсатына айналып кеткендей. Осы жарыста қарапайымдылық ұтылып қалып жатады.
Ал шын мәнінде, есте қалатын той міндетті түрде ең қымбат той емес. Есте қалатыны – шынайы көңіл, орнымен айтылған сөз, үлкенге көрсетілген құрмет пен қонаққа деген ықылас. Адамдар бірнеше жылдан кейін қандай ән айтылғанын ұмытуы мүмкін, бірақ сол кештегі атмосфераны, өзіне көрсетілген сыйластықты ұмытпайды.
Қазақтың тойы ғасырлар бойы ұлттың тәрбиелік мектебі болған. Онда тек қуаныш бөлісіп қана қоймай, өнеге айтылып, татулық нығайтылған. Егер бүгінгі тойлар осы миссиясынан алыстап бара жатса, мәселе дәстүрде емес, оған деген көзқараста.
Сапалы Қазақстанның пайымы: қазақ тойының мәдениеті құлдырап кетті деп кесіп айту асығыстық болар. Бірақ оның мазмұнына деген талап әлсіреп бара жатқаны анық. Тойдың сәнін арттыру оңай, ал мәнін сақтау әлдеқайда қиын. Ұлттың мәдениеті ең алдымен үлкен сахналарда емес, дәл осындай қарапайым отбасылық дастарқандарда көрінеді. Сондықтан тойдың көркі – қымбат.
https://nege.kz/