Алматы қаласының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті ұсынады
Жұқпалы емес аурулардың алдын алудағы дұрыс тамақтанудың рөлі
Дұрыс тамақтану - адам денсаулығын сақтаудың, өмір сүру сапасын жақсартудың және жұқпалы емес аурулардың алдын алудың маңызды факторларының бірі. Қазіргі таңда жүрек-қан тамырлары аурулары, қант диабеті, семіздік, онкологиялық аурулардың кейбір түрлері сияқты жұқпалы емес аурулар қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы өзекті мәселелердің қатарына жатады.
Бұл аурулардың дамуына тұқым қуалаушылық, жас ерекшеліктері, қозғалыс белсенділігінің төмендігі, зиянды әдеттер және дұрыс тамақтанбау сияқты бірқатар факторлар әсер етеді. Сондықтан күнделікті тамақтану тәртібіне мән беру және пайдалы тағамдарды таңдау – аурулардың алдын алудың тиімді жолдарының бірі.
Дұрыс әрі теңгерімді тамақтану ағзаны қажетті дәрумендермен, минералдармен, ақуыздармен, майлармен және көмірсулармен қамтамасыз етеді. Сонымен қатар иммундық жүйенің қалыпты жұмыс істеуіне, зат алмасу үдерістерінің реттелуіне және дене салмағын бақылауға көмектеседі.
Көкөністер мен жемістерді, тұтас дәнді дақылдарды, бұршақ тұқымдастарды, жаңғақтарды және сапалы ақуыз көздерін күнделікті рационға қосу денсаулықты нығайтуға ықпал етеді.
Ал тұзды, қантты және қаныққан майларды шамадан тыс тұтыну артериялық қан қысымының жоғарылауына, артық салмақтың қалыптасуына және жүрек-қан тамырлары аурулары мен 2-типті қант диабетінің даму қаупінің артуына әкелуі мүмкін.
Жұқпалы емес аурулардың алдын алудағы негізгі қағидалары
Дұрыс тамақтану дағдыларын қалыптастыру үшін келесі ұсыныстарды ұстану маңызды:
- көкөністер мен жемістерді жеткілікті тұтыну. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ересектерге тәулігіне кемінде 400 грамм көкөніс пен жеміс тұтынуды ұсынады;
- тұзды шектеу. Ересектер үшін тәуліктік тұз мөлшері 5 грамнан аспағаны жөн;
- қантты азайту. Қант қосылған сусындар, тәттілер мен кондитерлік өнімдерді шектеп, суды негізгі сусын ретінде таңдаған дұрыс;
- майларды дұрыс таңдау. Қаныққан және трансмайларды азайтып, өсімдік майлары, жаңғақтар мен балық сияқты пайдалы май көздеріне басымдық беру қажет;- тұтас дәнді өнімдерді пайдалану. Сұлы, қарақұмық, қоңыр күріш және тұтас дәнді нан тағамдық талшықтардың жақсы көзі болып табылады;
- дене салмағын бақылау. Теңгерімді тамақтану мен тұрақты дене белсенділігі артық салмақтың алдын алуға көмектеседі.
Сонымен қатар тамақтану тәртібін сақтау, тағамның мөлшеріне назар аудару және тағам өнімдерін таңдағанда олардың құрамын оқып үйрену маңызды.
Тамақтану мәдениетін қалыптастыру - әр адамның жеке жауапкершілігі
Дұрыс тамақтану жеке алғанда барлық аурулардың алдын алуға кепілдік бермейді. Дегенмен ол тұрақты дене белсенділігімен, сапалы ұйқымен, темекіден бас тартумен және алкогольді тұтынудан аулақ болумен үйлескенде денсаулықты сақтауға елеулі үлес қосады.
Жұқпалы емес аурулардың алдын алуда халықтың медициналық сауаттылығын арттыру, дұрыс тамақтану мәдениетін қалыптастыру және профилактикалық тексерулерден уақтылы өту де маңызды рөл атқарады.
Қорытындылай келе, дұрыс тамақтану – денсаулықты нығайтудың және жұқпалы емес аурулардың даму қаупін төмендетудің маңызды құралы. Әр адам күнделікті өмірінде пайдалы тағамдарды таңдап, тұз бен қантты шектеп, көкөністер мен жемістерді жеткілікті тұтынуға дағдылануы қажет.
Салауатты тамақтану мәдениетін қалыптастыру - әр адамның жеке жауапкершілігі ғана емес, сонымен қатар қоғам денсаулығын жақсартуға бағытталған маңызды қадам. Денсаулықты сақтау дұрыс таңдаудан басталады!
Спикер: Қасымхан Алпысбайұлы - Алматы қаласының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің басшысы - Алматы қаласының Бас мемлекеттік санитариялық дәрігері
