Бүкіл қылмыстық әлем одан қорықты
Американдық қылмыстық әлемде тіпті қатыгез қылмыскерлерді де дірілдететін бір тұлға болды: Лоис Гибсон. Тарихтағы ең көп жұмыс істеген криминалист-суретші. Оның сылған суреттері 1300-ден астам қылмыскерді анықтауға көмектесіп, 750-ден астам адамды тұтқындауға қол жеткізген. Осы үшін ол Гиннестің рекордтар кітабына енді.
Лоис Гибсон - Хьюстонда тұратын сот-медициналық сараптама маманы, оның жұмысы 1313 қылмыскерді анықтауға көмектесті. Бұл ресми Гиннестің әлемдік рекорды, ол бұл рекордты шамамен 20 жыл бойы сақтап келеді.
1972 жыл, АҚШ, Лос-Анджелес. 21 жастағы Лоис телеарналарда өнер көрсетіп, қарапайым өмір сүріп, шоу-бизнесте мансап құруды армандайтын модель болғысы келді. Сол кеште есік қоңырауы соғылды. Өзін көршісі ретінде таныстырған бір ер адам табалдырықта тұрды. Ешнәрсеге алаңдамаған жас әйел есік ашады – бірақ бұл шешім оның өміріне қауіп төндірді. Ер адам пәтерге басып кіріп, оны еденге итеріп жіберіп, тұншықтыра бастады.
«Ол мені есімнен танып қалғанша тұншықтырды, содан кейін жіберіп, есімнің қайта кіруіне мүмкіндік берді де, қайтадан солай істеді. Ол кеткенде, көзім мен аузымнан қан ағып жатты. Мен өліп бара жатқанымды білдім - біреу өз күшін көрсету үшін ғана мені ажалмен бетпе бет келуге мәжбүр етті», - деді Лоис.
Ол құдай сақтап аман қалды, бірақ бұл оқиға оның өмірін «бұрын» және «кейін» деп екіге жарды. Лоис жылдар бойы қиындыққа, ұятқа және ашу-ызаға төтеп берді. Бір күні теледидардан жаңалықтарды көріп отырып, жарасының аузын біреу тырнап алғандай күй кешті. Жаңалықтарда би мұғалімінің өз сыныбында, 12 жасар оқушысының көзінше зорланғаны жайлы айтылған еді. Суретшінің ашуға булыққаны соншалық, өзіне өзі ие бола алмай қалды.
Ол кенет қандай батыл қадамға бару керек екенін түсінді. «Мен бұл адамның бет бейнесін қағазға түсіруге қабілетім жетеді. Полицияға оны ұстауға көмектесе аламын. Менің өнер дипломым бар және портреттер сала аламын. Мұндай жауыздардың бостандықта жүргеніне шыдай алмаймын» деп шешті.
Бірақ алдымен ол өзін сынап көруі керек. Зәбір көрген жанның баяндап беруі бойынша бейтаныс қылмыскердің түр-сипатын қалпына келтіру қаншалықты мүмкін? Лоис досынан жанармай құю бекетіне барып, кассирдің бетін жаттап алып, оны ауызша суреттеуін сұрады. Досы қайтып келіп, оған өзі көрген адамның жүзін сипаттап берді: қара шаш, қара көздер, ақ тістер. Лоис қарындашын алды да қағазға үңілді. Сурет дайын болғанда екеуі бірге жанармай құю бекетіне барып, суретті нақты адаммен салыстырды.
«Мен есінен танып қала жаздадым», - деп еске алды Лоис.
Себебі суреттегі адам мен сатушының түрі бір-бірінен айнымай қалған еді.
Фото: houstonpublicmedia.org
Нәтижеге таң қалған ол бұл оның миссиясы екенін түсініп, полицияға суретші болып жұмыс істеу туралы ұсыныспен жүгінді. Алдымен ерікті ретінде жұмысқа қабылданды, бірақ оның эскиздері үнемі нәтиже бере бастағаннан кейін (орташа есеппен әрбір үшінші сурет қылмысты ашуға көмектесті), Лоис ресми түрде жұмысқа қабылданды.
Ол компьютерді немесе жасанды интеллект бағдарламаларын пайдаланбауды, тек қарындаш, қағазбен жұмыс істеуді ұсынады
Оның суреттері соншалықты дәл болғандықтан, олар сот медицинасы оқулықтарында талқылана бастады. Бейнекамералар мен ДНҚ бәрін анықтайтын дәуірде Лоис қарапайым қарындаш заманауи технологияның қолынан келмейтін нәрсені жасай алатынын көрсетті.
«Компьютер сезбейді. Суретші жәбірленуші байқамайтын бөлшектерді байқай алады. Менің жұмысым дәлдік туралы емес, түсіндіру, интуиция және эмпатия туралы» деп ағынан жарылды Лоис.
Жәбірленушілермен жұмыс істегенде, Лоис «Оның түрі қандай?» деген сұрақтан бастамайды - ең алдымен жәәбіпленушінің эмоционалды күйін қалпына келтіреді, онымен абстрактілі тақырыптарды талқылайды және қауіпсіз кеңістік жасайды. Тек содан кейін ғана естеліктерді әдістемелік түрде қалпына келтіруге тырысады.
Бір сессия 3-6 сағатқа созылуы мүмкін, ал кейде сурет бірнеше күн ішінде жетілдіріледі. Жалпылама сұрақтардың орнына ол көптеген нақты сұрақ қояды: шабуылдаушының бет-әлпеті есіңізде ме, қылмыскер қандай эмоционалды реакциялар көрсетті? Біртіндеп ең ұсақ бөлшектерге дейін: мұрнының пішіні, шаш үлгісі, бетіндегі әжімдер және т.б деталдар қағаз бетіне түсіріледі.
Бүгінде Лоис Гибсон - бүкіл әлемге әйгілі тұлға. Ол 1313 қылмыскерді анықтауға көмектесті, оның жұмысы ФБР оқулықтарына енгізілген және ол 70 жастан асқанына қарамастан, полиция академиясында сабақ беріп, ел бойынша детективтермен бірге еңбек етіп келеді.
Ақпарат әлеуметтік желіден алынды.
Мақаланы дайындау барысында translate.google.kz-тің аударма қызметі пайдаланылды.
