Қазақстандағы құстар әлемінің қазіргі ахуалы алаңдаушылық туғыза бастады. Мамандардың айтуынша, бұл мәселе тек жекелеген түрлерге емес, жалпы экожүйеге әсер ететін күрделі үдерістермен байланысты.
Елімізде бүгінде 500-ден астам құс түрі тіркелген, соның ішінде бірнеше жүздегені тұрақты түрде ұя салады. Бұл Қазақстанның табиғи байлығының бір көрінісі болғанымен, соңғы жылдары осы алуан түрліліктің әлсіреу белгілері байқалып отыр. Орнитологтардың пікірінше, құстар санының азаюы кездейсоқ құбылыс емес, адам әрекетімен тығыз байланысты жүйелі өзгерістердің салдары.
Негізгі қауіп көздерінің қатарында – табиғи мекен ету ортасының тарылуы. Инфрақұрылымның кеңеюі, өндіріс орындарының көбеюі және пайдалы қазбаларды игеру барысында көптеген құстар өздерінің үйреншікті тіршілік аймақтарынан айырылып жатыр. Бұған қоса, қоршаған ортаның ластануы мен климаттың өзгеруі де құстарға кері әсерін тигізуде. Заңсыз сауда мен браконьерлік мәселесі де әлі күнге дейін өзекті күйінде қалып отыр.
Кейбір деректерге сүйенсек, әлем бойынша құстар саны айтарлықтай қысқарған. Қазақстанда да сирек кездесетін және жойылып кету қаупі бар түрлердің қатары артып келеді. Қазірдің өзінде Қызыл кітапқа енгізілген құстар саны бірнеше ондаған түрден асады, ал бұл тізім болашақта ұлғаюы мүмкін деген қауіп бар.
Әсіресе жекелеген түрлердің жағдайы ерекше алаңдатады. Мысалы, жыртқыш құстардың кейбірі заңсыз сауда салдарынан күрт азайған. Далалы аймақтарда мекендейтін ірі құстар электр желілеріне соғылып, жиі қырылады. Сонымен қатар, ветеринарияда қолданылатын кейбір препараттар өлексемен қоректенетін құстар үшін аса қауіпті болып отыр.
Қалалық ортадағы өзгерістер де құстар тіршілігіне әсер етпей қоймады. Мәселен, Алматы сияқты ірі мегаполистерде бұрын жиі кездесетін торғай мен қарлығаштың саны азайып барады. Бұған жәндіктердің азаюы, жасыл аймақтардың қысқаруы және урбанизация ықпал еткен. Ал су айдындарының маңында тіршілік ететін құстар, керісінше, көбейіп келеді. Себебі мұндай жерлерде олардың өміріне қауіп салыстырмалы түрде аз.
Мамандардың айтуынша, жағдайды тұрақтандыру үшін қарапайым, бірақ тиімді қадамдар қажет. Қалаларда табиғи ортаны барынша сақтау, саябақтарда жидек пен ағаш түрлерін көбейту, химиялық өңдеуді шектеу және құстарға арналған су көздерін ұйымдастыру – соның ішінде ең маңызды шаралар.
Жалпы алғанда, құстардың жағдайы – табиғаттың денсаулығын көрсететін маңызды көрсеткіштердің бірі. Сондықтан олардың азаюы тек орнитологтарды ғана емес, бүкіл қоғамды алаңдатуы тиіс.
https://kaz.inform.kz/