Қазақстан полициясының “көлеңкелі тұстары “

Өздеріңізге белгілі, кез келген мемлекеттің маңызды көрсеткіштерінің бірі құқықтық инфрақұрылымды құру болып табылады. Әрбір елдің мемлекеттік басқару жүйесінің кемелденуін сол елдің заңының үстемдік ететін фактілері бойынша бағамдауға болады. Елдің қатардағы азаматы немесе шетелден келген қонақ болсын, егер оның конституциялық құқықтарына ешкімнің қол сұқпайтынын сезінетін болса, егер де оның құқықтары бұзылған жағдайда, сол мемлекеттің заңының сенімді қорғауында екендігіне сенетін болады. Азаматтар мен қонақтары өздерін қауіпсіз сезінетін елдердің қатарында – Сингапур, БАӘ, Жапония және т. б. елдер бар.

Өкінішке орай, уақыт өткен сайын біз кейбір жергілікті құқық қорғау органдарында 90-шы жылдардағы сол келеңсіздіктің сарқыншақтары көрініс беретіндігін байқаймыз. Сыни мақалада Алматы облысы Кеген ауданының полиция бөлімінің қызметкерлері туралы баяндаған болатынбыз. Олардың қызметі біздің басылымға жүгінген адамда ғана емес, сондай-ақ қалың жұртшылыққа да бірқатар заңды сұрақтарды тудырды.

Істің мәнін еске сала кететін болсақ….

Табысты кәсіпкер, үлкен ғалым, тек біздің елімізде ғана емес, сонымен қатар шет елдерде кеңінен танымал құрметті азаматы А., Алматы облысының Кеген ауданында заманауи мал шаруашылығы кешенін құруды шешті. Өз жоспарларын іске асыру үшін ол мал шаруашылығы саласында тәжірибесі болған М. Игембаевты жұмысқа шақырды.

Алайда, көп ұзамай кәсіпкер өз қызметкері тарапынан күмәнді әрекеттердің куәсі болды. Кейбір жылқылар, сиырлар, құлындар аурудан “өліп”, ал басқалары “қасқырларға жем болды мыс”. Мал иесі осы жағдайға байланысты бақташыдан өз жануарларының жоғалуына дәлелдеме алуға тырысты. Бірақ ол мүмкін болған жоқ. Ол Игембаевтан өліп қалған және немесе қасқырлар “жеген” жануарлардың денесін (терілерін, сүйектерін, сырғаларын) көрсетуді талап етті.

Келтірілген қыруар шығынмен қоймай, бақташы кәсіпкерден өзінің еңбек ақысын талап етті. Екі жақтың текетіресі кезінде бақташы басқыншылық әрекеттер көрсетіп, бір мезетте оның 22 жылқысы жоғалып кетті. Ол малдарды кәсіпкер қалай іздесе де бірнеше күнде өздігінен таба алмады.

Осындай оқиға тағы да қайталанды. Кәсіпкер А. келісімге келуді ұйғарды, алайда Игембаев кәсіпкер үшін тағы да жаңа қолайсыз талаптар қойды. Кәсіпкер оларды орындаудан бас тартып еді, Игембаевтан одан зор жамандықты көрсетпек болып қоқан-лоқы білдірді.

Тергеуші Қанат Нұрқанат әу бастан-ақ М. Игембаевты ақтауға қызығушылық танытып, зардап шеккен А.-ның арызында көрсетілген барлық фактілер назарға да алмады. Кәсіпкердің А. Игембаевтан жауап алу арызына немқұрайлықпен қарады.

Алматы облысының Кеген аудандық полиция бөлімінің полицейлері-тергеуші Қанат Нұрқанат және оның тікелей бастығы Айбек Жақыпжан керісінше, яғни олардың күмәнді “тергеу” нәтижелері бойынша өтініш беруші нағыз жала жапқыш болып шықты, ал ұрлық пен зорлық – зомбылық жасаған күдікті адам осындай “адал және жазықсыз” адам болып шығарды.… Материалмен толығырақ сілтеме арқылы таныса аласыз http://standard.kz/blog/2019/02/12 (“Мир качества” газеті №1 (167), 2019 ж. қаңтар)

Содан кейінгі оқиғалар келесідей өрбіді.

Кәсіпкер А. Кеген ауданының полиция бөлімінің бастығы полиция подполковнигі Е. Үркімбаевқа өз өтінішімен кіріп, осы оқиғаға қатысты нақты жауап алмақ болды. Ол кәсіпкерге эмоционалды түрде «Бірден өзіне жүгіну керектігін айтты». Сөйтіп сол кезде арыз иесі бас полицейдің аузынан қазақстандық полицейдің ар-намысы мен борышы туралы жоғары қағидаттарды естіп, подполковник арызды барлық егжей-тегжейін анықтап, істі әділ аяғына жеткізуге уәде етті.

Е. Үркімбаев арыз берушіге Ар-намыс кодексіне берік, қызметтік мансабына адал екендігін айтып, ешқашан қызмет барысында пара алып көрмегендігін айтқан болатын. Кеген полициясында сыбайлас жемқорлық фактілері тіркелмегендігін, өзіне сеніп тапсырылған қызметке адал, сыбайлас жемқорлықтың түбіне балта шабуға бір кісідей-ақ атсалысып жүргендігін айтып ант су ішкен. Кеген полиция қызметкерлері тарапынан болуы мүмкін заңсыз іс-әрекеттерді объективті кәсіби тергеу үшін облыстық ІІБ өзіндік қауіпсіздік қызметіне қауіп-қатерлер мен ұрлық фактісі бойынша қозғалған қылмыстық істі тапсыратынын мәлімдеген болатын.

Алайда кәсіпкер А. ның қуанышы ұзаққа созылмады. Өйткені Үркімбаев тек “кино ойнады” немесе басқа сөзбен айтқанда “жаман ойын кезінде әдемі роль ойнағысы келді”. Есіңізде болсын, “Кавказ тұтқыны” фильмінде прокурор Саахов заң бұзушылық фактісі бойынша “ашуланды”, ал қалыңдықты ұрлауды ұйымдастыруға тырысты? Дәл сол көрініс…. Үркімбаев пен оның құзырындағылар болған оқиғаны тергеуге ешқандай талпыныс жасамады.

Іс қалай болды? Үркімбаев пен оның құзырындағылар риясыз емес, яғни оларға ұрлық туралы істерді ашу тиімді емес пе? Олар азаматтарды әлеуетті заң бұзушылардан қорғау үшін алдын алу шараларын қолданғысы неге келмеді? Қалай болғанда да, Е. Үркімбаевтың позициясын қарапайым цинизм үлгісі ретінде сипаттауға болады.

Әрине, полиция қызметкерлерінің мұндай әрекеттері редакциядан көптеген сұрақтар тудырды. Редакция БАҚ туралы Заңға сәйкес Алматы облысы полиция департаментінің басшысы полиция генерал-майоры М. Ж. Үрімхановтан жауап алғысы келді. Кәсіпкер Кеген аудандық полицейлері оның алдында өздерінің кәсіби төмен деңгейлері үшін жауап беруге тура келеді деп ойлады. Алайда, тағы да ғажайып бола қойған жоқ. Облыстық полиция инстанциясынан тағы да қарапайым сырғытпа немқұрайлы жауап хат келді.

Хатта Алматы облысының Прокуратурасына, аға әділет кеңесшісі прокурор А.С. Жылкыбаевқа және Райымбек ауданы, әділет кеңесшісі прокурор Ш.С. Кутеловке полиция қызметкерлері тарапынан құқық бұзу фактілері туралы орын алғандығы туралы хабарланғаны айтылған.

Көп ұзамай жауаптар алынды – аудандық прокурор, әділет кеңесшісі С. Құрманәліұлы бізге хат алғанын, полиция қызметкерлеріне фактілерді мұқият тексеріп, нәтижесі туралы арыз берушіге хабарлауды ұйғарғанын хабарлады.

Облыстық прокурордың міндетін атқарушы Р. Ожаров сондай-ақ, полиция қызметкерлері мақалада көрсетілген барлық фактілерді тексеруге (жәбірленушінің қатысуымен) және газетке жазбаша түрде жауап беруге міндетті екенін хабарлады.

Барлығы жақсы жүріп жатқан сыңайлы, прокуратура жағдайды бақылауда ұстап отырғандай көрінген.

 Алматы облыстық полиция департаменті бастығының орынбасары Б. Тенезбаевтың редакцияға жолдаған соңғы хатында айтылған фактілер бойынша сотқа дейінгі тергеу амалдары жүргізілгендігін хабарлаған. Бұл жағдай азаматтық құқықтық қатынастар саласына жататындықтан (яғни полицейлер оқиға болған жерде ешқандай кримирналды көрмепті), қылмыстық істі тоқтату туралы шешім қабылданған. Ал жәбірленушіге Кеген аудандық сотына арыз жазу және онда өзінің ренішін білдіру керектігі ұсынылған.

Осыған байланысты көптеген сұрақтар туындайды: қазақстандықтар өз жеке басы мен жеке мүлкін қорғау тұрғысынан өздерін қаншалықты сенімді сезінеді; біздің отандастарымызды құқықтық қорғау тетіктері қандай; құқық қорғау органдары қызметінде заңдылықтың сақталуын мемлекеттік органдар тарапынан бақылау қандай; полиция қызметкерлерінің заңдар мен кәсіби міндеттерді бұзғаны үшін жауапкершілігі қаншалықты ?

Біздің елімізде тәуелсіздік алғаннан бастап Қазақстанның Тұңғыш Президенті құқықтық мемлекет құру туралы тезистерді мәлімдеп келді. Бұл азаматтардың өтініштерін мұқият қараудағы қазақстандық полицияның рөлін арттыруды және заңнаманы бұзудың әрбір фактісі бойынша дереу шаралар қабылдауды көздейді. Өкінішке орай, соңғы уақытта БАҚ-та полиция қызметкерлерінің заңнаманы бұзу фактілері көп жарияланады.

Сізге осы жайтты растай отырып, полиция қызметкерлері тарапынан құқық бұзушылықтың нақты деректері туралы материалдарды жариялаймыз.

Кеген ауданының полициясы “Кімді” қорғап отыр?” Осындай тақырыппен “Мир Качества” газетінің қаңтар айындағы (№1, 167) нөмірінде фабуласы біздің елде әлі күнге дейін өзінің әр түрлі көріністерінде заң бұзушылық фактілері туралы мақала жарияланған болатын.

Өкінішке орай, уақыт өткен сайын біз кейбір жергілікті құқық қорғау органдарында 90-шы жылдардағы сол келеңсіздіктің сарқыншақтары көрініс беретіндігін байқаймыз. Сыни мақалада Алматы облысы Кеген ауданының полиция бөлімінің қызметкерлері туралы баяндаған болатынбыз. Олардың қызметі біздің басылымға жүгінген адамда ғана емес, сондай-ақ қалың жұртшылыққа да бірқатар заңды сұрақтарды тудырды.

Как вам известно, одним из важнейших показателей любого государства является создание правовой инфраструктуры. Известно, что о зрелости системы государственного управления каждой страны можно судить по фактам верховенства закона. Рядовой гражданин страны или иностранный гость чувствует себя в безопасности, если он уверен в том, что на его конституционные права никто не посягает, но, если его права нарушены, он будет под надежной защитой закона. Примерами стран, где граждане и гости чувствуют себя в безопасности- это Сингапур, ОАЭ, Япония и др.

В связи с этим, можно задаться множеством вопросов: насколько уверенно чувствуют себя казахстанцы с точки зрения защищенности своей личности и личного имущества; каковы механизмы правовой защиты наших соотечественников; каков контроль со стороны государственных органов за соблюдением законности в деятельности правоохранительных органов; какова ответственность работников полиции за нарушение законов и профессиональных обязанностей?

В нашей стране с начала приобретения независимости Первым Президентом Казахстана декларируются тезисы о построении правового государства. Это предполагает повышение роли казахстанской полиции в тщательном рассмотрении обращений граждан и принятие незамедлительных мер по каждому факту нарушений законодательства. К сожалению, в последнее время в СМИ публикуется очень много фактов нарушения законодательства работниками полиции.

В подтверждение сказанного публикуем материалы о конкретных фактах правонарушений со стороны работников полиции.

«Кого «опекает» полиция Кегенского района?» Под таким заголовком в январском номере (№1, 167) газеты «Мир Качества» была опубликована статья, фабула которой была бы банальной в 90-х годах прошлого столетия, когда в стране, как и во всем постсоветском пространстве процветал бандитизм в разных своих проявлениях. Это и рэкет, и рейдерские налеты, и срастание правоохранительных органов с организованными преступными группировками и много другого негатива.

К сожалению, время от времени мы узнаем о том, что некоторые местные правоохранительные органы успешно продолжают традиции своих предшественников из 90-х. В критическом материале мы рассказали о работниках отдела полиции Кегенского района Алматинской области, чья деятельность вызвала ряд закономерных вопросов не только у человека, обратившегося в наше издание, но и широкой общественности.

Напомним суть дела.

Уважаемый человек А., успешный предприниматель, большой ученый, широко известный не только в нашей стране, но и за ее пределами, решил создать современный животноводческий комплекс в Кегенском районе Алматинской области. Для реализации своих планов он пригласил на работу некоего Игембаева М., который имел опыт работы в сфере животноводства.

Однако, вскоре предприниматель стал свидетелем сомнительных действий со стороны своего работника. Одни лошади, коровы, жеребята стали якобы «погибать» от болезней, а других стали «пожирать волки». Владелец скота попытался получить у горе-пастуха доказательства исчезновения своих животных, однако не тут-то было. Никаких доказательств, включая трупы, (шкуры, кости) якобы павших и/или «съеденных» волками животных, ни даже ушных бирок он от Игембаева так и не получил.

Затем животновод-вредитель набрался наглости потребовать вознаграждения за свой якобы труд по уходу за животными работодателя, а получив закономерный отказ перешел к активным агрессивным действиям: у предпринимателя одновременно пропали 22 лошади, которых новые животноводы не могли безуспешно найти во всей округе в течение нескольких дней. Аналогичная история повторилась еще раз. Предприниматель А. предложил согласовать условия «мировой», однако Игембаев выставил новые неприемлемые требования для предпринимателя. Тот отказался их выполнять и получил в ответ от Игембаева угрозы нанесения более значительного материального ущерба.

Будучи уверенным, что мы живем в правовом государстве, предприниматель А. обратился в Кегенский районный отдел полиции за защитой своих материальных интересов и личного имущества по факту хищения, а также с просьбой защитить от угроз воинствующего элемента.

Следователь Канат Нурканат, как считает заявитель, с самого начала проявил подозрительную заинтересованность в оправдании Игембаева М. Все факты, указанные в заявлении пострадавшего А., не были им приняты во внимание. Допрос Игембаева при очной ставке с заявителем А. велся им очень лояльно по отношению к правонарушителю, подозреваемому в хищении материального имущества и угрозах. Словом, полицейские Кегенского районного отдела полиции Алматинской области – следователь Канат Нурканат и его непосредственный начальник Айбек Жақыпжан сделали все наоборот – то есть, по результатам их сомнительного «расследования» заявитель оказался настоящим клеветником, а человек, подозреваемый в воровстве и насилии, был представлен таким «честным и невинным» человечком…

Более подробно с материалом вы сможете ознакомиться, пройдя по ссылке http://standard.kz/blog/2019/02/12 (Газета “Мир качества” №1 (167), январь 2019 г.)

А дальше события развивались следующим образом.

Желая получить ответ из первых рук, заявитель напросился на прием к начальнику Отдела полиции Кегенского района подполковнику полиции Ерлику Уркимбаеву, который внимательно выслушав предпринимателя, разразился гневным возмущением по факту случившегося. Он эмоционально спросил предпринимателя: «Почему же вы сразу не обратились ко мне лично?». Из уст главного полицейского района заявитель услышал возвышенную тираду о чести и долге казахстанского полицейского, он пообещал лично разобраться со всеми деталями заявления и довести дело до справедливого завершения, наказав виновных подчиненных очень сурово, вплоть до увольнения.

Уркимбаев Е. заверил заявителя, что он сам лично блюдет кодекс чести полицейского, никогда в своей служебной карьере не брал взятки, что в Кегенской полиции исключены факты коррупции, он также круглосуточно думает только о том, чтобы искоренить на корню преступность во вверенном ему районе. В заключение начальник отдела полиции заявил, что передаст заведенное уголовное дел на Игембаева по факту хищения и угроз в Службу собственной безопасности областного УВД, для объективного профессионального расследования возможных неправомерных действий со стороны работников кегенской полиции.

Однако радость предпринимателя А. была преждевременной, поскольку оказалось, что Уркимбаев просто «гнал кино» или другими словами «сделал красивую мину при плохой игре». Помните, в фильме «Кавказская пленница» прокурор Саахов, «возмущался» по поводу факта нарушения закона, а сам попытался организовать похищение невесты? Так и Уркимбаев и его подопечные не сделали ни малейшей попытки расследовать случившееся. В чем же дело? Возможно Уркимбаев и его подчиненные не так уж бескорыстны, т.е. им не выгодно раскрывать дела о хищениях? Им не хочется принять предупредительные меры, чтобы защитить граждан от потенциальных нарушителей закона? Во всяком случае, позицию Уркимбаева Е. можно характеризовать, как пример элементарного цинизма.

Естественно, что подобные действия полицейских вызвали у редакции множество вопросов, ответы на которые мы согласно Закону о СМИ хотели получить от руководителя Департамента полиции Алматинской области генерал-майора полиции Урумханова М.Ж. Предприниматель А. наивно полагал, что областное начальство находится в неведении о непрофессиональных или неправомерных действиях своих районных блюстителей правопорядка. Он думал, что теперь горе-полицейским придется туго, отвечая за свое нежелание раскрыть преступление, за свой низкий профессиональный уровень. Однако, опять чуда не произошло. Из областной полицейской инстанции пришла банальная отписка.

О фактах нарушения законности работниками полиции мы также сообщили официальным письмом и в Прокуратуру Алматинской области – прокурору, старшему советнику юстиции Жылкыбаеву А. С. и прокурору Райымбекского района, советнику юстиции Кутелову Ш.С.

Вскоре ответы были получены – районный прокурор, советник юстиции С. Құрманәліұлы сообщил нам, что письмо получено, полицейским предписывается тщательно проверить факты и о результатах сообщить заявителю.

Исполняющий обязанности областного прокурора Р. Ожаров также сообщил нам, что полицейские обязаны все указанные в статье факты проверить (с участием потерпевшего) и ответить газете в письменном виде.

Вроде бы все идет хорошо – прокуратура держит ситуацию под контролем.

И вот финал – в последнем полученном редакцией письме зам. начальника Департамента полиции Алматинской области Б. Тенезбаев сообщил, что по изложенным нами фактам были проведены досудебные следственные мероприятия. И так как случившееся относится к области гражданских правовых отношений (то есть полицейские никакого криминала в произошедшем не увидели), то принято решение уголовное дело прекратить, а потерпевшему предлагается написать заявление в Кегенский районный суд и уже там разобраться со своим обидчиком.

0
Предыдущая Новый выпуск! Газета “Мир качества” № 3 (169), март 2019 г.
Следующая НОВЕЙШИЕ РЕШЕНИЯ В ОБЛАСТИ ОХРАНЫ ТРУДА И ЛУЧШИЕ ПРАКТИКИ НА KIOSH 2019.
  Назад на главную